AdGames

W poprzedniej części historia advergamingu opisałem wczesne początki wykorzystywania gier do reklam. Sporo czasu zajęło mi przejrzenie rozrzuconych po sieci informacji o produkcjach reklamowych, które były w kolejnych latach.

W roku 1983 brytyjska firma CRL Group wypuściła na ZX Spectrum grę Formula One, w której gracz wcielał się w menadżera stajni wyścigowej F1. Ta gra miała w sobie prawdziwe marki teamów, takie jak Ferrari, Renalut, Lotus, a podczas wyścigu można było oglądać na bandach i billboardach reklamy papierosów Marlboro, opon Dunlop, stacji benzynowych Agip i samochodów marki Fiat. Balon Goodyear latał na niebie. Podczas pracy w pitstopie można było zobaczyć dobrze wyeksponowany brand olei Mobil oraz opon Goodyear. Nie mam pojęcia czy te firmy zapłaciły cokolwiek za obecność w grze, niemniej jednak pozostałe gry sportowe były raczej wolne od logotypów znanych marek.

Większość firm traktowała gry jako dodatek do ich promocji, coś co pozwoli przygotować akcję marketingową z wykorzystaniem gier lub konkurs w którym można zwiększyć sprzedaż przy okazji rozdając gry czy konsole, tak jak to zrobił McDonald rozdając konsole Atari.

Lata załamania sprzedaży gier komputerowych nie sprzyjały rozwojowi rynku reklamy w grach. W roku 1982 Mars nie zdecydował się na ofertę product placement w filmie E.T. a także zrezygnował z product placement w grach. To zadecydowało o traktowaniu reklamy w grach jako niszowej przez wiele lat.

Mimo iż reklama w grach nie przebiła się w tamtych latach z powodu kryzysu sprzedaży to w kolejnych latach zaczęła mocno wspierać rynek filmowy i rozrywkowy, przemieszczając się z flipperów i gier w salonach gier do komputerów domowych i na konsole wchodząc w ten sposób do życia rodzinnego.

W roku 1978 D.Gottlieb, firma, która wymyśliła cały przemysł pinballi na pieniądze w latach trzydziestych, wypuściła na automaty Close Encounters of the Third King, czyli grę pod tym samym tytułem co nagrodzony wieloma filmowymi nagrodami dramat science fiction w reżyserii Stevena Spielberga, który wszedł na ekrany rok wcześniej. Za całym przedsięwzięciem stała Columbia Pictures, która kupiła D.Gottlieb rok wcześniej (1977).
W 1979 roku konkurencyjna firma Bally wypuściła automat z grą StarTrek, w której mogły grać na raz 4 osoby.

W roku 1980 ta sama firma wypuściła automat Rolling Stones, flipper ze zdjęciem Micka Jaggera. Reklamowe ulotki obiecywały, że podczas gry usłyszymy takie melodie jak Satisfaction, Jumpin’ Jack, Flash, Miss You oraz When The Whip Come Down.

Coraz więcej maszyn powstawało wokół licencjonowanego kontentu. „Austin Powers, Batman, Star Wars, Terminator a także ich sequel byłu natychmiast “flipperowane” czyli adaptowane do gier. Rozpoczął się trend zarabiania na rozreklamowanych produkcjach. Produkowano maskotki, figurki, koszulki, kubki, a teraz także gry. To zaczęło być wykorzystywane nie tylko przy filmach, ale także przy popularnych produkcjach telewizyjnych, seriale The Simpsons, The X Files czy Rodzina Soprano doczekały się ciekawych produkcji w świecie gier, a The Simpsons także teledysków w MTV.

Inne wytwórnie filmowe, takie jak 20th Century Fox sprzedały licencję na produkcje gier na bazie filmów Alien, Planeta Małp, M.A.S.H. a Warner Communications kupiło w 1976 firmę Atari.
Producenci filmów zainteresowali się wykorzystaniem takiego medium jakim stały się gry komputerowe w celu zwiększenia przychodów z licencjonowania wytworzonych i rozreklamowanych treści (bohaterowie z filmów stali się także bohaterami gier).

W roku 1982 developer Midway wypuszcza w świat grę Tron, bazującą na filmie Disneya o tym samym tytule. Następnie rok później wypuszcza sequela Disc of Tron. W tym samym roku Sega produkuje grę Star Trek: Strategic Operation Simulator na podstawie filmu Star Trek: The Wrath of The Khan rozpoczynając tym samym długą serię związaną z tym filmem.
Rok później Atari wypuściła Star Wars, wektorówkę 3D w której gracz zasiada za kokpitem statku kosmicznego, a grę okraszają zdigitalizowane głosy aktorów grających w filmie.

Jednym z najbardziej interesujących i trochę dziwnych tytułów promujących branżę rozrywkową tamtych czasów (1982) był Journey Escape, tytuł promuąjcy zespół Escape. Gracz wcielał się w rolę managera zespołu , który miał za zadanie przedzierać się przez tłum fanów, promotorów i fotografów. Gra wykorzystywała zdigitalizowane kawałki piosenek zespołu.

Wykorzystanie gier do promocji muzyki to temat na odrębny artykuł.

W roku 1984 powstała gra promująca film Ghostbusters, została wydana przez Activision na Atari, Commodore, ZX Spectrum i Amstrad, a potem także na konsole Atari 2600, Sega Master System i NES. Kilka lat później (1989) powstała gra Ghostbusters II, która towarzyszyła sequelowi filmu.

Obecnie na rynek wchodzi wydana przez Atari gra Ghostbuster na Playstation 3, XBOX, Wii i PC, Playstation2, PSP i NDS. Więcej na temat gier do filmu Ghostbusters znajdziecie tutaj:
http://en.wikipedia.org/wiki/Ghostbusters_video_games

Podobną historię mają gry do serii filmów o Indianda Jones. Już w 1982 roku powstała gra na Atari 2600, pod tytułem Poszukiwacze zaginionej Arki (Riders of the Lost Ark). Potem były kolejne tytuły.
Więcej na ten temat znajdziecie tutaj:
http://classicgames.about.com/od/history/tp/History-of-Indiana-Jones-Games.01.htm

Były także gry wspomagające niskobudżetowe produkcje klasy B, jak choćby gra Revenge of the Beefsteak Tomatoes, która została wyprodukowana na bazie filmu Attack of the Killer Tomatoes.

Zresztą ta seria komedii o atakujących pomidorach doczekała się kilku gier, także na komputery 8-bitowe i konsole Nintendo.

W roku 1985 w grze Action Biker (także znanej pod tytułem KP Skips Action Biker with Clumsy Colin) wydanej przez Mastertronic można było wcielić się w postać Clumsy Colina -maskotkę promującą markę chipsów Skips. I jeździć po mieście i placu ćwiczeń dla rowerów.

Ciekawy przykład z rynku fińskieo, na którym została wydana gra zatytułowana Painterboy (1986) sponsorowana przez Fińskiego producenta farb firmę Tikkurila. Bazowała na motywie „ojciec i syn”, który był wykorzystywany w reklamach telewizyjnych w tamtych czasach. Gra była wydana tylko na Commodore C-64.

Kolejnym, bardzo ciekawym przykładem jest gra reklamowa dla firmy Mattel produkującej zabawki (resorowce). W grze na początku budujemy nasz samochód, a następnie możemy nim jeździć po mieście (pojechać na myjnię, itd.)

Firma Mattel często wykorzystywała (i nadal wykorzystuje) gry reklamowe do promocji Hot Wheels.
Stunt Track Driver, Stunt Track Driver 2, HotWheels Stunt Track Driver, HotWheels Turbo Racing (Nintendo 64, sony playstation) to tylko kilka tytułów, które ma na swoim koncie ta firma.

Lata 1983 – 1986 to lata kryzysu w grach i w reklamie w grach. Gry sportowe mają tradycyjnie największy potencjał do obecności brandów. Mimo to w tym czasie dobre produkcje nie potrafiły znaleźć reklamodawców skłonnych do obecności w tytule. Przykłady Pole Position, w którym są reklamy, ale Atari. W grze Decathlon (1984) pokazuje się reklama developera gry firmy Ocean.

Około roku 1987 wraz z polepszaniem się rozdzielczości grafiki i ilości kolorów w grach zaczęły się pojawiać reklamy w postaci billboardów wypełnione treścią fikcyjnych marek, często humorystycznie poprzekręcanych prawdziwych nazw. Na przykład w grze Skateboard Or Die (EA, 1987) pojawiają się nazwy sklepów z nazwami Wumpus World, Healthy Nutritious Food (Whole Foods), Waremouse Records (Warehouse Records).

Rok 1987 był przełomowy dla reklamy w grach. Głownie za sprawą sukcesu konsoli Nintendoo NES. Gra F1 Spirit: The Road to Formula 1 zawierała reklamy Dunlopa.
Zdecydowanie bardziej reklamą w grach zaczął się interesować Ford, który wypuścił Ford Simulator (1987) pierwszy symulator jazdy pod system DOS na komputery PC. Gra zwierała szczegółowe informacje na temat aktualnych modeli, przewodnik dla kupującego oraz formularz zamówienia (!) Ta produkcja była bardziej interaktywną prezentacją modeli Forda niż grą, gdyż nie oferowała punktacji i nie było w niej rywalizacji.
Advergaming powrócił.

W roku 1988 Pepsi wypuściła grę Pepsi Challenge (Mad Mix na niektórych platformach), która była wariacją na temat Pac-Mana.
Bardziej oryginalnym tytułem był Avoid the Noid (ShareData, 1989) gra sygnowana przez Domino’s Pizza. Gra stanowiła uzupełnienie do telewizyjnej kampanii reklamowej gdzie ważną postacią był niszczący pizze Noid, który wyglądał trochę jak gremlin w skórze królika. Bohaterem gry był chłopiec, który musiał dostarczać pizze we wskazane miejsca i musiał unikać domów, gdzie pojawiał się Noid. Potem gra została przerobiona Yo!Noid, która dotarła na 3 miejsce na listach popularności na game boye. Choć opinie o niej były różne.

Kolejną grą zawierającą advergaming była The California Raisins (1988) wydana przez Box Office.
Gra została wykonana na zamówienie organizacji promującej … rodzynki. (Idea podobna jak „ryba wpływa na wszystko – jedz ryby”, czy kampania „Pij mleko – będziesz wielki)
The Raisin był fikcyjnym zespołem muzycznym, składającym się ze śpiewających rodzynek. Gracz sterował jednym z członków zespołu, który próbuje ratować swoich kumpli w fabryce.
Reklamy wykorzystywały takie gwiazdy jak Ray Charles czy Michael Jackson.

Przemysł muzyczny dostrzegł potencjał tkwiący w grach i rozpoczęła się seria produkcji gier promujących gwiazdy, zespoły muzyczne. Ta seria trwa do dziś i doczekała się znakomitych rezultatów w promowaniu muzyki. Dzisiejsze produkcje takie jak SingStar, Guitar Hero, Rock Band zawierają w sobie sklepy z muzyką i stały się znakomitym kanałem dystrybucji utworów.
[Do Guitar Hero III, do stycznia 2008 sprzedało się 5 mln utworów muzycznych].
A to cytat z ostatnich newsów [08.2008] ze świata muzyki
„Zespół Metallica zapowiedział, że WSZYSTKIE utwory ze swojej najnowszej płyty DEATH MAGNETIC udostępni w grze Guitar Hero - zarówno GH:3 jak Guitar Hero 4: World Tour. Oznacza to, że de facto premiera tego albumu będzie miała miejsce w grze komputerowej. Tego jeszcze nie było.”

W roku 1989 Sega wypuściła na konsole grę Michael Jackson’s Moonwalker. W grze kierujemy postacią Michaela, który ratuje porwane dzieci z rąk wszechobecnych bandytów mafii i tańczy swoje przeboje wykonując charakterystyczne ruchy i kopnięcia. Gra została wypuszczona przez US Gold na komputery 8 i 16-bitowe Amiga, Atari. Wersja konsolowa była najlepsza.
Pisaliśmy o niej niedawno (Wpływ Michaela Jacksona na rynek gier wideo)

Kolejna gra to Teenage Mutant Ninja Turtles 2 (Konami, 1989)
Żółwie Ninja narodzili się w 1984 roku w książeczce Mirage Studio, a trzy lata później stały się międzynarodowym fenomenem. Zawitali do telewizji w 1987 roku poprzez pierwszy serial animowany i show. W 1990 roku wyruszyli na prawdziwą trasę z muzycznym show Coming Out of Their Shells. Całość była sponsorowana przez Pizza Hut, a firma wykorzystała całą promocję wydarzenia jako wsparcie swojej kampanii promocyjnej. Plakaty Pizza Hut zostały wykorzystane w grze i były wykorzystywane jako ochrona dla bohaterów gry. Kawałki pizzy zostały wykorzystane jako coś co dodaje energii i leczy bohaterów gry. (także w tym roku Pizza Hut pojawiła się w filmie Powrót do przyszłości II, gdzie była odgrzewana w mikrofalówce w roku 2015, heh już niedługo).
Już w roku 1989 rynek gier komputerowych zawitał na okładkę tygodnika Time, gdzie padło stwierdzenie, że rynek gier wygenerował 5.3 biliona dolarów i jest to o 400 mln USD więcej niż Amerykanie wydają na oglądanie filmów.
To spowodowało, że wytwórnie filmowe pokochały studia developerskie i każda wytwórnia kupiła jakieś studio lub rozpoczęła samodzielną developerkę gier na potrzeby promocji filmów.
Jurrasic Park, Alladin, Bart Simpson to produkcje, które wyszły od filmu. Odwrotnie zaś produkcja Sega Sonic stała się z gry animowanym serialem, a na bazie gry Mario Bros powstał film fabularny o tym samym tytule. Mario pojawił się także w grze Donkey Kong i stał się celebrytą stojącym za sukcesem konsoli Nintendo NES (pod koniec lat osiemdziesiątych) będąc bardziej rozpoznawalnym niż Myszka Miki.

W połowie lat dziewięćdziesiątych reklama w grach i produkcje na zamówienie stały się popularne.

W roku 1991 Nestle wypuściło na runku niemieckim platformówkę z przygodami królika Nesquika. Gra była wysoko oceniana i lubiana za grafikę i rockową muzykę.

Colgate Palmolive pojawił się w tytule Harald Hardtooth and The Fight od Cleat Teeth (1992) ideą przypominał trochę Tooth Protector produkcję sprzed dekady zrobioną dla Johnson & Johnson
Harald był zębem, który miał wiele przygód z bakteriami.

W latach 1992-93 na rynku niemieckim na Amigę zostały wyprodukowane dla Telekom dwie gry. Telekommando oraz Powrót Telekommando. Były to wysoko oceniane przygotówki Point and click.

W tych latach McDonald także wypuścił dwie gry. Pierwsza to produkcja Virgin Games o nazwie MC Kids, w której szukamy toreb Ronalda z magicznymi cegłami, które zostały skradzione przez niejakiego Hamburglara. A rok później dzieciaki wcielają się już w samego Ronalda w grze Segi o tytule Treasure Island Adventure.

Maskotka napoju 7up spieszy na ratunek swoim kumplom w grze Cool Spot (1993). Bardzo udana produkcja z dobrą muzyczką i wysoką grywalnością. Grafika także cieszy oko, nawet dziś.

Dwa lata później (1995) Spot goes to Hollywod jest kontynuacją przygód Spota. Tym razem w każdym etapie Spot jest w trochę innym filmie i walczy z potworami, skacze i strzela.

Frito Lay Gepart Chester był postacią w grze To Cool To Full, w której zbierał chipsy i pokonywał wiele przeszkód. Gra nie była zbyt wysoko oceniona, ale spełniła swoje zadanie. Do gry był dołączony kupon zniżkowy na zakup chipsów.

W Wielkiej Brytanii Unilever zdobył nagrodę za realizację kampanii „Peperami: It’s a bit of an Animal.”
Poniżej jedna z reklam

Gracz wcielał się w szaloną i zwariowaną kiełbasę i musiał rozwiązać zagadkę zniknięcia z miasta niejakiego Pepersteina. Gra była mocno zwariowana i odważna, doskonale pasowała do całej kampanii reklamowej.
Tak wyglądała:

Poniżej przekonwertowałem z formatu MOV jeden filmik z gry i wrzuciłem na YouTube.

Więcej filmików i screenów z tej gry znajdziecie pod adresem:
http://www.microtime.co.uk/animal/movies.html

Firmy zaczęły eksperymentować i wykorzystywać advergaming coraz częściej do realizacji coraz to nowych celów marketingowych.
Brytyjska wersja Jamesa Ponda 2 (1991) reklamowała producenta ciasteczek Penguin Biscuits.

Zool (1992)

To bardzo fajna gra reklamowa dla Chuppa Chups, producenta lizaków.
Rok później powstał także Zool 2

A tu znajdziecie zestawienie gier promocyjnych na Amigę:
http://hol.abime.net/hol_search.php?N_ref_license=3

Pushover (1992)
Należy do tej listy dodać także znakomitą grę Pushover (1992) napisaną przez Red Rat Software na platformy Amiga, Atari ST, DOS oraz Super NES, a wydaną przez Ocean Software. Gra była sponsorowana przez Smith’s British Snack Quaveres.
Gra to logiczna platformówka, w której pomagamy wielkiej mrówce G.I.Ant w odnalezieniu chipsów w wielkim mrowisku. Mamy do dyspozycji różne klocki domina, które mają różne właściwości. Zadaniem gracza jest takie poprzestawianie posiadanych klocków, aby położyć wszystkie klocki i zdobyć ukryte na końcu planszy chipsy.

Niemiecki Dresdner Bank wypuścił grę zatytułowaną Captain Zins (1994), typową przygodówkę, w której młody chłopak wplątuje się w przygodę związaną z kartami kredytowymi.

Niemiecki sklep Kartstad stworzył futurystyczną grę zatytułowaną Space Job (1993), w której osadzony świat był w międzyplanetarnym imperium Karstadt. Główny bohater miał za zadanie piąć się po szczeblach kariery poprzez wypełnianie zadań i zdobywanie punktów zaufania. Gra była zaprojektowana jako interaktywna reklama dla firmy oraz jako narzędzie do rekrutacji.

Chex Quest (1996)
Producent karmy dla zwierząt (ale także płatków śniadaniowych) Ralston Purina, jeden prekursorów advergamingu, zdecydował się w 1996 roku na bardzo dobry ruch, wypuszczenie gry na bazie silnika Dooma. Gra nosiła tytuł Chex Quest i zamiast kosmicznego marines mieliśmy obrońcę odległej planety Bazoik przed inwazją Flemoidów. Elementami dodającymi bohaterowi energię w grze były oczywiście obrandowane płatki śniadaniowe Chex Breakfast, a bronią Super Chex Armor skutecznie odsyłającą Flemoidy do innego wymiaru. Gra była rozdawana za darmo, jako bonus ukryty pudełkach z płatkami. Gra doczekała się sequela, a nawet części trzeciej i była modyfikowana przez samych graczy. Dzięki bardzo dobremu silnikowi do gry zdobyła dużą popularność, a jest grupka fanów, która gra w nią do dziś.

Niektóre barandy pojawiały się grach jako ukryte misje, dodatkowe bonusy, tajemnicze postaci. W roku 1996 w grze Fighting Vipers wydanej przez Sega, była postać Pepsi-Man’a, postaci z kampanii reklamowej realizowanej w tym czasie w Japonii.
Koniecznie zobaczcie reklamę z postacią Pepsi-Man’a.

a także grę, w której można było walczyć Pepsi-Man’em.

Pepsi-Man doczekał się później całej gry dla siebie (PepsiMan, 1999), w kórej wypełniał misję biegając po mieście zbierając puszki z pepsi i pojąc spragnionych mieszkańców miasta.
warto zobaczyć

no i koniecznie musicie zobaczyć zakończenie

Coca-Cola, miała oczywiście swoje własne gry. Najbardziej znaną jest bodajże Coca-Cola Kid (1994), japońska platformówka, która była dodawana do czerwonej, obrandowanej Coca-Colą przenośnej konsoli do gier.

Coca-Cola pojawiała się często w różnych grach w tej dekadzie, przykładem mogą być pełnowymiarowe billboardy w grze Top Skater (Sega, 1997), w której pokazały się także buty Airwalks.

W roku 1998, BrandGames, pracując nad zamówieniem od Coca-Coli, wypuściło grę 3D Interacticve Mr. Pibb, jako część kampanii pod hasłem „powrót do szkoły”. Gra była sprzedawana w wybranych sklepach i restauracjach Fast-food po cenie w granicach 0.99$ do 1.99$ przy zakupie posiłku w zestawie z drinkiem Mr. Pibb. Po tym w Brandweek, branżowym tygodniku o reklamie pojawił się tekst, w którym autorzy mają wątpliwości co do sensowności płacenia za grę w której gracz dostaje za bohatera obrandowaną postać i niewiele więcej. Jednak fakty mówiły same za siebie, w ciągu dwóch miesięcy Coca-Cola sprzedała 750 000 kopii tej gry.
BrandGames pokazał już w 1995 roku, że można osiągnąć sukces przy wykorzystaniu gier brantowanych (dzisiaj zwanych advergames). Wiceprezes firmy Jim Wexler wyjaśniał: „Dosyć wcześnie odkryliśmy i rozwijaliśmy ideę, że gry video mogą zawierać w sobie marki znanych producentów i realizować dwa zadania: działania promocyjne polegające na zwiększaniu sprzedaży oraz jako medium dostarczające wielu godzin rozrywki w towarzystwie brandu. Zrobiliśmy pierwsze brandowane gry w czasach przed erą Internetu. Były to gry wydane na dyskietce dla takich marek jak Chef Boyardee, Coca-Coli i Samsunga. Stworzyliśmy pierwsze na świecie gry reklamowe dla takich klientów jak General Mills, Taco Bell, GAP czy Reebok.”

Gry promujące własną działalność robiła dekadę wcześniej firma SoftAd Group (założona w 1985). To pokazuje znaczącą zmianę w postrzeganiu gier przez marketerów, jako medium które znacznie wykracza poza zabawki Happy Meal.

W roku 1999, w Pittsburgu firma Adaboy złożyła patent razem z USPTO na metodę: „reklamowanie się z wykorzystaniem wirtualnego środowiska gry, w którym standardowe obrazy są zastępowane przez inne, które zawierają zaimplementowane treści reklamowe, a koordynuje to maszyna serwująca reklamy (adserver), który dopasowuje reklamy do danych demograficznych gracza i do rozmiarów formatów reklamowych. Statystyki oglądalności są pobierane z komputera gracza lub konsoli aby ocenić efektywność dla poszczególnych miejsc reklamowych.

Adaboy i wiele innych firm (Conducent i Radiate) niosły światełko reklamy w ciemnościach światów wirtualnych, jednak wkrótce spłonęły na cmentarzysku dot-comów w krachu z 2000 roku.

Ich innowacyjne plany, aby zamieszczać reklamy na tzw. splash screenach, loading screenach (obrazkach pojawiających się przed rozpoczęciem gry) oraz w rozdawanych za darmo demach do gier (np.. po kliknięci w torbę M&Ms można przenieść się na witrynę www) nie udały się. Pomysły te wyprzedzały czas o przynajmniej 7-8 lat.

Dzisiaj reklama z wykorzystaniem gier komputerowych rozwija się bardzo dynamicznie. Za sprawą powszechności Internetu i tak ogromnej popularności gier flash (oraz ich relatywnie niskiej cenie produkcji) mamy do czynienia z niezliczoną ilością gier typu advergame. Są one wykorzystywane do promocji sprzedaży, do zabawy, do zbierania baz adresowych, itd.
Pomysły sprzed 8 lat zostały zrealizowane. Firmy takie jak IGA Word wide, Massive (Microsoft), Double Fusion, dynamicznie serwuja reklamy w grach takich jak Colin McRae, Counter Strike, Battlefield 2141, itd. zarówno w grach na PC jak i na konsolach (PS3, Xbox).
Warto też wspomnieć o rynku advergame na mobile, na którym także powstaje sporo produkcji, a wraz z wybuchem popularności telefonu iPhone pojawiła się na niego cała masa darmowych gierek i szalonych aplikacji wykorzystujących walory ekranu dotykowego oraz wbudowanego żyroskopu.

Marketerzy w Polsce i na świece coraz chętniej sięgają po gry i wykorzystują je do promocji swoich produktów. Producenci samochodów, piwa, branża filmowa, zabawki dla dzieci, kosmetyki, batony, chipsy, banki, dezodoranty, farmaceutyki, wszystko może się reklamować z wykorzystaniem gry. Gry to medium uniwersalne, bo można w nich stworzyć taką rzeczywistoś, która będzie pasować do każdego produktu i brandu.
A przecież życie to … part of the game. Game is never over.

Historia wykorzystania gier do reklamy w Polsce.

W latach osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych w Polsce było stosunkowo niewiele komputerów 8 czy 16 bitowych. Były one dosyć drogie i niewielu było na nie stać. Faktem jest, że z jednego komutera korzystało wiele osób, ponieważ były one centrum rozrywki nie tylko dla całych rodzin, ale także dla ich sąsiadów. Nie było jednak gospodarki wolnorynkowej (prawie zapomniałem).
Jednymi znanymi mi przejawami reklamy w grach lub z wykorzystaniem gier były tzw. gry „crackowane”, czyli złamane i udostępnione do powszechnego piratowania, w których reklamowali się handlarze grami, podając listę najnowszych gier oraz namiary do siebie w celu sprzedaży (telefon, a nawet adres skrytki pocztowej).

I tak na przykład w grze Spy hunter (Atari XL/XE) leciał płynący napis… w którym można było się dowiedzieć o tym, gdzie można kupić najnowsze gry.

Z tych czasów przypomniała mi się śmieszna opowieść, gdy mój kolega (który nie bardzo wtedy znał język angielski) próbował na giełdzie komputerowej kupić grę pod tytułem „many, many more”, która kończyła listę wymienianych tytułów sprzedawanych przez piratów.

Podobnie rzecz się miała z niektórymi produkcjami scenowymi (Scena to określenie stosowane na grupy programistów, grafików, muzyków, które tworzą programy demonstracyjne, w celu zdobycia chwały i ewentualnych korzyści niematerialnych). Niektóre tzw. „dema” czyli programy, które demonstrowały możliwości sprzętu i były (i nadal są) pisane na przez grupy zapaleńców, zawierały w sobie informacje o możliwości kupna gry lub napisania programu na zamówienie. Graficy, programiści i muzycy scenowi, współpracowali z komercyjnymi studiami developerskimi i tworzyli wiele gier.

W kolejnych (już krótszych) częściach postaram się przybliżyć produkcje advergame na świecie i w Polsce z ostatnich kilku lat. Skoncentruje się na tych które odniosły znaczący sukces, jak i postaram się znaleźć jakąś porażkę, żeby poznać jej przyczyny. Postaram się także pogrupować te produkcje przez pryzmat kategorii firm, które były sponsorem gry.